Jest to dieta stosowana w szczególnych przypadkach medycznych, takich jak choroby nerek, problemy z równowagą elektrolitową, zaburzenia metabolizmu cukrów, czy inne schorzenia wymagające specjalistycznego podejścia do odżywiania. Jej celem jest nie tylko kontrolowanie poziomu elektrolitów i białka, ale również regulowanie spożycia węglowodanów, szczególnie tych łatwoprzyswajalnych, które mogą powodować szybki wzrost poziomu glukozy we krwi.
Cel diety niskoelektrolitowej normobiałkowej z ograniczeniem łatwoprzyswajalnych węglowodanów:
- Utrzymanie równowagi elektrolitowej:
- Ograniczenie spożycia sodu, potasu, magnezu i innych elektrolitów, aby kontrolować ich poziom w organizmie. W diecie niskoelektrolitowej celem jest zapobieganie nadmiarowi tych substancji w organizmie, co może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych (np. choroby nerek, nadciśnienie).
- Ograniczenie białka do poziomu normobiałkowego:
- Dieta zapewnia odpowiednią ilość białka w granicach 0,8–1,0 g białka na kg masy ciała dziennie. Ma to na celu utrzymanie zdrowia, bez obciążania nerek (zwłaszcza w przypadku ich osłabienia) oraz zapewnienia organizmowi odpowiednich składników odżywczych do funkcjonowania.
- Redukcja spożycia łatwoprzyswajalnych węglowodanów:
- Ograniczenie w diecie węglowodanów prostych (takich jak cukry rafinowane, słodycze, białe pieczywo), które mogą powodować gwałtowne wahania poziomu glukozy we krwi. Celem jest utrzymanie stabilnego poziomu cukru, co jest szczególnie istotne w przypadkach insulinoporności, cukrzycy czy innych zaburzeń metabolicznych.
- Poprawa funkcji metabolicznych:
- Zmniejszenie w diecie węglowodanów o wysokim indeksie glikemicznym pozwala na poprawę metabolizmu, szczególnie w kontekście chorób takich jak cukrzyca typu 2, zespół metaboliczny, insulinooporność czy choroby wątroby. Dieta może także wspomagać utratę masy ciała, jeżeli jest to zalecane.
- Kontrola poziomu glukozy we krwi:
- W przypadku osób z problemami z metabolizmem cukrów, celem jest zapobieganie gwałtownym skokom i spadkom poziomu glukozy, co może prowadzić do uczucia zmęczenia, drażliwości oraz poważniejszych komplikacji zdrowotnych.
Założenia diety niskoelektrolitowej normobiałkowej z ograniczeniem łatwoprzyswajalnych węglowodanów:
Białko:
Zawartość białka w diecie powinna wynosić 0,8–1,0 g białka na kg masy ciała dziennie, co jest wystarczające do podtrzymania prawidłowych funkcji organizmu przy jednoczesnym unikaniu nadmiernego obciążenia nerek.
Należy preferować źródła białka o wysokiej wartości biologicznej, takie jak chude mięso (np. drób, ryby), jaja, rośliny strączkowe w umiarkowanej ilości oraz białka roślinne, takie jak tofu czy tempeh.
Elektrolity (sód, potas, magnez):
Ograniczenie spożycia sodu (maksymalnie 2-3 g dziennie) oraz potasu i magnezu, szczególnie w przypadku chorób nerek czy innych zaburzeń metabolicznych. Należy unikać produktów wysoko przetworzonych, które mogą zawierać duże ilości tych elektrolitów.
W diecie należy preferować świeże, nieprzetworzone produkty spożywcze, takie jak chude mięso, warzywa, owoce o niskiej zawartości potasu oraz pełnoziarniste produkty zbożowe.
Ograniczenie łatwoprzyswajalnych węglowodanów:
Zmniejszenie spożycia cukrów prostych (np. słodyczy, napojów słodzonych, białego pieczywa) oraz węglowodanów o wysokim indeksie glikemicznym, takich jak biały ryż, ziemniaki, makarony z białej mąki.
Zaleca się wybieranie produktów o niskim indeksie glikemicznym, takich jak warzywa (szczególnie te o niskiej zawartości skrobi), pełnoziarniste produkty zbożowe, owoce o niskim IG (np. jagody, jabłka).
Błonnik i węglowodany złożone:
Spożycie błonnika pokarmowego z pełnoziarnistych produktów zbożowych, warzyw, nasion i orzechów, które mają niski indeks glikemiczny i pozwalają na stabilniejsze wchłanianie glukozy. Błonnik jest również korzystny dla zdrowia jelit oraz wspomaga kontrolowanie poziomu cukru we krwi.
Tłuszcze:
W diecie należy preferować tłuszcze nienasycone, takie jak oliwa z oliwek, awokado, orzechy, nasiona. Należy unikać tłuszczów nasyconych (np. smalec, tłuste mięsa) oraz tłuszczów trans (np. margaryny, fast foodów).
Płyny:
Ilość spożywanych płynów powinna być dostosowana do stanu zdrowia pacjenta. W przypadku problemów z nerkami lub odwodnieniem, może być konieczne ograniczenie spożycia płynów, podczas gdy w innych przypadkach, odpowiednie nawodnienie (np. woda, herbaty ziołowe) jest niezbędne.
Suplementacja witaminami i minerałami:
W zależności od indywidualnych potrzeb, lekarz może zalecić suplementację witaminami (np. witamina D, witaminy z grupy B) i minerałami (np. wapń, żelazo), szczególnie w przypadku osób na diecie z ograniczeniem określonych grup produktów spożywczych.
Przykładowy jadłospis:
Śniadanie: Omlet z 2 jajek, warzywa (np. szpinak, pomidory), awokado, kawa z mlekiem roślinnym.
Obiad: Pieczony kurczak z kaszą gryczaną, brokułami, oliwą z oliwek.
Kolacja: Sałatka z tuńczykiem, sałatą, ogórkiem, oliwkami, oliwą z oliwek.
Przekąski: Garść migdałów, jabłko.
Podsumowanie:
Dieta niskoelektrolitowa normobiałkowa z ograniczeniem łatwoprzyswajalnych węglowodanów ma na celu kontrolowanie poziomu elektrolitów i białka w organizmie, co jest istotne w przypadku chorób nerek, zaburzeń równowagi elektrolitowej oraz problemów metabolicznych (np. cukrzyca, insulinooporność). Ponadto, ograniczenie węglowodanów łatwoprzyswajalnych pozwala na utrzymanie stabilnego poziomu glukozy we krwi, co ma znaczenie w kontrolowaniu metabolizmu i zapobieganiu zaburzeniom zdrowotnym.
Opracowali dietetycy szpitalni :
Bożena Puda
mgr Martyna Wachtarczyk
Źródła :
- Ciborowska, Helena, i Artur Ciborowski. Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2023.
- „Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej.” Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH–PIB, https://ncez.pzh.gov.pl
